Test chi-kwadrat
Standardowy test na pytanie „eli tych 37 liczb to je to, co by dało rzetelne koło?”

χ² = Σ (zaôbserwowane − ôczekiwane)² / ôczekiwane bez wszyjske 37 przegrōdek. Porōwnej z rozkładym chi-kwadrat ô 36 stopniach swobody, coby dostać wartość p.
Jak to ôbliczyć
Ôczekiwano liczba na przegrōdkasprzyntPrzegrōdkaJedna z 37 numerowanych przegrōdek na rotorze. Tyż: slot, miseczka.Czytej cŏłość → to je n/37. Dlŏ kożdyj przegrōdki podnieś do kwadratu rōżnica miyndzy zaôbserwowanōm a ôczekiwanōm i podziel bez ôczekiwanõ; zsumuj 37 czynnikōw. Rzetelne koło dŏwŏ strzednio wartości kole 36 (liczba stopni swobodylaboratoriumStopnie swobodyLiczba niyzależnych wartości w statystyce. Przi teście chi-kwadrat na 37 przegrōdkach to je 36, bo liczebności muszōm sie zsumować do cŏłości.Czytej cŏłość →), z ôdchylyniym standardowymmatymatykaÔdchylynie standardowePiyrwiastek z wariancji; typowo ôdległość wyniku ôd ôczekiwanyj wartości.Czytej cŏłość → kole 8,5. Nad 51,0 je istotne na poziōmie 5%; nad 58,6 na poziōmie 1%. Analizatōr skrziwiynio koła ôblicza statystyka i dokładno wartość plaboratoriumWartość pPrawdopodobiyństwo, iże uwidzisz ôdchylynie przinajmnij tak srogie jak zaobserwowane, jeźli koło byłoby rzetelne.Czytej cŏłość → z regularyzowanyj niypołnyj funkcyje gamma.
Przikłŏd krok po kroku
1 000 spinōw. Trzidziści szejś przegrōdek mŏ ôd 20 do 34 trefiyń; przegrōdka 8 mŏ 41. Ôczekiwane je 27,03. Sōm czynnik przegrōdki 8 to je (41 − 27,03)²/27,03 = 7,2. Przijmijmy, iże ôstatnie 36 czynnikōw dŏwŏ spōłem 38 (typowo). χ² = 45,2 przi 36 df, p ≈ 0,14. Niyistotne: rzetelne koło robi to rŏz na siedym razy. Przegrōdka 8 to je kandydatka, a niy znŏlezisko, a ôdpowiydziōm je dalszy tysiōnc spinōw.
Założynia
Niyzależne spinymatymatykaNiyzależne spinyKożdy spin mŏ te same prawdopodobiyństwa, niy ważne, co bōło przedtym. Podstawa kożdego wyliczynio na tyj zajcie.Czytej cŏłość → i ôczekiwane liczby co nojmynij 5 na przegrōdka, co znaczy n ≥ 185, coby test w ogōle bōł ważny, i moc wiyncyj, coby bōł użyteczny. Miyszanie spinōw z rōżnych kōł łamie piyrsze założynie co do ducha (testujesz miyszanka, a niy koło). Efekt sygnatury krupiyra łamałby je naprŏwdã i podniōsłby χ², chocia żŏdno przegrōdka niy byłaby fizycznie faworyzowano.
Pearson i Monte Carlo
Karl Pearson ôpublikowŏł tyn test w 1900 roku, a jednym z jego piyrszych przikładōw było 26 306 zapisanych spinōw ruletki z Monte Carlo, kere uznŏł za fest za mało rōwnomierne, coby to bōł przipadek, i ôgłosiōł, iże „ruletka w Monte Carlo… niy je grōm losowōm”. Niyskorsi autorzy doszli do tego, iże gazeciŏrze, kerzy zapisowali spiny dlŏ gazety, moc z nich wymyślili, co samo w sobie je lekcyjōm ô pochodzyniu danych.
Pearson publikuje test zgodności chi-kwadrat ze spinami z Monte Carlo jako przikładym.
Dane ô spinach sōm podważōne; zapisujōncy wyglōndajōm na takich, co zmyślili seryje.
Fisher formalizuje stopnie swobody; kōnwyncyjŏ 5% sie przijmuje.
Statystycy używajōm spinōw ruletki jako podryncznikowych danych do testōw rōwnomierności.
Familijŏ García-Pelayo używŏ metody na prawdziwych zapisanych danych i wygrywŏ w Madrycie.
Kasyna robiōm tyn sōm test na swojich kołach w ramach zwykłyj kōnserwacyje.

Prawdziwy test: automatyczne koła w Las Vegas
Grŏcze czynsto podyjrzywajōm, iże automatyczne koło ôdciōngŏ kulkãsprzyntKulkaMało kulka puszczano po torze przeciwnie do rotora. Dzisiejsze kulki sōm z ivorine abo z teflōnu, 18–21 mm.Czytej cŏłość → ôd srogich zakładōw. Analiza z 2017 roku wystawiōła te podyjrzynie na prōba na kołach Interblock z podwōjnym zerymkołoZeroJedyno zielōno przegrōdka, kerõ niy pokrywŏ żŏdno szansa prosto, tuzin ani kolumna; źrōdło przewŏgi kasyna. Tyż: pojedyncze zero, 0.Czytej cŏłość → bez krupiyra w Las Vegas, stawiajōnc na łuk piyńciu sōmsiednich numerōw, taki zakłŏd, jaki robi ftoś, fto miyrzi koło. W 299 spinach łuk wygrŏł 29 razy przi ôczekiwanych 39,3, to je brak, kery rzetelne koło dŏwŏ w kole 4% przipadkōw. Chi-kwadrat bez wszyjske 38 przegrōdek wynosiōł 45,29 przi 37 stopniach swobody: p = 16,5%. Drugo prōba 1 204 spinōw na trzech kołach dała χ² = 34,79, p = 57%, i żŏdyn sprōbowany łuk żŏdnyj dugości niy bōł istotny. Ôbie prōby spōłem, 1 503 spiny, dały χ² = 41,75, p = 27%. Werdykt: żŏdnego dowodu na sterowanie. Sama piyrszo prōba wyglōndała podyjrzanie; rozstrzygła to dopiyro drugo.
Wiyncyj niż chi-kwadrat
Dlŏ jednyj podyjrzanyj przegrōdki mocniyjszy je test dwumianowy. Dlŏ podyjrzanego łuku: test z dlŏ sektorakołoSektorCiōngły łuk przegrōdek na kole, w ôdrōżniyniu ôd grupy na polu zakładōw.Czytej cŏłość → na zajcie ô analizie sektorōw. Chi-kwadrat to je test ôgōlny: gŏdŏ, iże cosik niy je w porzōndku, ale niy gŏdŏ co. Użyj go piyrwyj, potym szukej.
Wzōr
Pytania
37 liczb musi dać spōłem n, tōż ino 36 może sie swobodnie zmiyniać.
Koło z jednōm przegrōdkōm na 1/25 przi 10 000 spinach dałoby sōm czynnik tyj przegrōdki kole 60; χ² kole 100, p we praktyce zero.
Formalnie ja, przi ôczekiwanych 5,4 na przegrōdka. Niy wykryje nic poza kołym z przegrōdkōm zaklejōnōm na amyn.
Chwila ôddychu

Zsumuj podniesiōne do kwadratu niyspodzianki. Porōwnej z 51,0.
Źrōdła
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. „Organic Roulette Experiment”.