Roulettenburg Dostojewskigo
„Gracz” (1866): nojlepszŏ ksiōnżka ô ruletce, napisano bez czowieka, kery przi nij przegrŏwoł, za dwadziyścia szejś dni.
Dostojewski podyktowoł „Gracza”, coby spłacić dugi, kere narobiōł przi stołach w Wiesbaden i Homburgu. Narrator, Aleksiej, ôpisuje kasyno w uzdrowisku, systymy granio, pewność, iże seryjŏ musi sie skōńczyć, i czucie wygranyj jak ôbjawiynio, tak akuratnie, jak żŏdyn matymatyk niy przeskoczōł.
Ôkoliczności
W 1866 Dostojewski bōł winiyn wydŏwcy powieść do 1 listopada, inakszyj tracił na dziewiyńć lŏt prawa do swojich dzieł. W 1863 i 1865 moc przegroł w ruletkã w niymieckich uzdrowiskach, kej zastawiŏł swoje rzeczy i biżuteryjõ żōny. Wynajōn stynografkã, Annã Snitkinã, i podyktowoł „Gracza” miyndzy 4 a 29 paździyrnika, kej skōńczōł z zapasym pŏru dni. Rok niyskorzij ôżyniōł sie z Annōm. Groł do 1871, potym przestoł cŏłkym.
Roulettenburg
Miasto to Wiesbaden, Homburg i Baden-Baden w jednym: Kurhaus, promynada, ruskŏ familijŏ, kero żyje na bōrg i czekŏ na śmierć ōmy. Sceny w kasynie sōm akuratne. Aleksiej ôpisuje wołanie krupiyrōwludzieKrupiyrFtoś, fto prowadzi grã przi stole z ruletkōm.Czytej cŏłość →, pole zakładōwsprzyntPole zakładōwWydrukowano siatka zakładōw na stole. Tyż: stōł, sukno.Czytej cŏłość →, stawki, ciżbã przi stole, „systymy”, kere grŏcze robiōm z notesami, i to, jak gŏdajōm ô numerach, jakby te miały jakieś zamiary. Kożdy szczegōł zgŏdzŏ sie z zajtami ô ruletce na tyj zajcie; ksiōnżka je piyrwotnym źrōdłym.
Ōma
Srogŏ scena powieści: Antonida Wasiljewna, bogato ōma, na keryj śmierć czekŏ familijŏ, prziżdżŏ do Roulettenburga w lektyce, wożōm jõ do stołōw, stawiŏ na zerokołoZeroJedyno zielōno przegrōdka, kerõ niy pokrywŏ żŏdno szansa prosto, tuzin ani kolumna; źrōdło przewŏgi kasyna. Tyż: pojedyncze zero, 0.Czytej cŏłość →, bo pedzieli ji, iże płaci 35 do 1, i trefiŏ. Stawiŏ na zero zaś. I zaś. Bez dwa dni traci wiynkszość majōntku, uparto przi zerze, pewno, iże musi wypaść, a familijŏ sie przipatruje, jak jeji spadek idzie bez stōł, zakłŏd za zakładym na jedyn numerzakłŏdJedyn numer (straight up)Jedyn numer, płaci 35:1.Czytej cŏłość →. To nojlepszy zmyślōny ôpis tego, co zakłŏd 1/37 robi z czowiekym, kery widzioł, jak roz wypŏd.
Wygrana Aleksieja
Pod kōniec ksiōnżki Aleksiej wygrŏwŏ za jednõ noc dwiesta tysiyncy frankōw, przewŏżnie na czerwōnezakłŏdCzerwōneSzansa prosto na 18 czerwōnych numerōw. Po francusku: rouge.Czytej cŏłość → i na jedyn numer, w seryji zakładōw ôpisanych spin po spinie. Czuje w tyj chwili, iże cosik pojōn: iże może kōntrolować koło siłōm woli. Wygrana je wydano i znikŏ za pŏrã zajtōw. Ksiōnżka rozumie, iże ta wygrana była nojgorszym, co mu sie mogło trefić, co je klinicznym spojrzyniym sto lŏt przed powstaniym kliniki.
Piyrszŏ rajza do uzdrowisk; wygrŏwŏ, potym moc przegrŏwŏ w Wiesbaden.
Zaś Wiesbaden; traci wszyjsko; pisze błagalne listy; „Zbrodnia i kara” powstŏwŏ po czyńści w takim stanie.
Dyktuje „Gracza” za 26 dni, coby dotrzimać ugody.
Żyni sie z Annōm Snitkinōm; wyjeżdżajōm za granicã; grŏ w Homburgu, Baden-Baden i Saxon-les-Bains, moc razy przegrŏwŏ.
Ôstatnio zapisano gra, w Wiesbaden. Pisze do Anny, iże to kōniec. Tak je.
Niymieckie kasyna sie zawiyrajōm. „Gracz” przeżywŏ stoły, kere ôpisuje.
Czamu to je nojlepszŏ ksiōnżka ô ruletce
Bo nic niy tuplikuje i wszyjsko ôddŏwŏ akuratnie. Matymatyczne zajty na tyj zajcie gŏdajōm, iże spiny sōm niyzależne, iże systymy zmiyniajōm przebieg sesji, a niy ôczekiwanõ wartość, iże wygrana to wariancyjŏmatymatykaWariancjaMiara tego, jak szyroko wyniki sie rozłażōm wkoło ôczekiwanyj wartości. Srogo przi jednym numerze, mało przi szansach prostych.Czytej cŏłość →, kero wyglōndŏ na umiyjyntność. Dostojewski pokazuje czowieka, kery wierzi w ôdwrotność kożdego z tych twierdzyń, po kolei, ôd postrzodka, i robi tak, iże czytelnik czuje ta wiara. Arytmetyka gŏdŏ, co je prawdōm; powieść gŏdŏ, czamu to niy styknie.
Pytania
Wierzōł w ôpanowanie: iże spokojny grŏcz niy może przegrać. To złudzynie kōntroli, a ôn ôpisoł je lepij niż ftokolwiek, sōm mu ulygajōnc.
Złożynie pŏru. Głōwnym wzorym je Wiesbaden.
Krōtko: na jedyn dłōgi wieczōr. Przeczytej jõ przed nastympnōm sesjōm, niy po nij.
Chwila ôddychu
Ôpisoł to złudzynie doskōnale, a wierzōł w nie. Ô tym je ta ksiōnżka.
Źrōdła
- Dostoevsky, F. The Gambler.
- Frank, J. Dostoevsky: The Miraculous Years, 1865–1871.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.